जव्हार (Jawhar) – माहिती

1. स्थान व भौगोलिक माहिती

   • जव्हार हे महाराष्ट्रातील पालघर जिल्ह्यातील एक तालुका आणि नगरपालिका आहे. 

   • हे सह्याद्री पठारात आहे, डोंगरांनी वेढलेले आणि नद्या-खुल्या खोऱ्यांनी भरलेले आहे. 

   • जव्हारचे उंची साधारणतः 447 मीटर आहे. 

2. जनसंख्या व सामाजिक रचनेचा आढावा

   • जव्हार शहराची २०११ च्या जनगणनेनुसार लोकसंख्या सुमारे 12,040 आहे. 

   • लिंग गुणोत्तर: स्त्रिया-पुरुष यांचा गुंतवणूकीत तफावत कमी आहे; लोकशिक्षण दर जव्हारमध्ये तुलनेने उच्च आहे — अंदाजे ८८.९० %. 

   • तालुक्यातील बहुतांश लोक आदिवासी आहेत.

   • जव्हार तालुक्याची एकूण लोकसंख्या (२०११) सुमारे 1,40,187 आहे. 

3. इतिहास

   • जव्हार पूर्वी एका राजकीय-राजwाडा राज्याचा भाग होता; “Jawhar State” नावाने हे अस्तित्त्वात होते. 

   • या राज्याचे संस्थापक नायक जयबहा मुक्ने (Mukne) हे मानले जातात. 

   • राजवाडा (Jaivilas Palace) हे महत्त्वाचे ऐतिहासिक ठिकाण आहे.

4. संस्कृती आणि कला

   • जव्हारमध्ये वारली पेंटिंग (Warli Painting) खूप प्रसिद्ध आहे — हे आदिवासी पेंटिंगचे एक अत्यंत प्रख्यात प्रकार आहे. 

   • “तारपा” (Tarpa) अशी नृत्यपद्धती आणि “ढोल नाच” हे आदिवासी समाजात पारंपरिक संगीत आहे. 

   • तेथे वार्षिक सण-समारंभ, परंपरागत आदिवासी वाद्ये आणि नृत्य दिसतात.पर्यटनाचे आकर्षण
     जव्हारमध्ये काही प्रमुख पर्यटनस्थळे अशी आहेत:

   • जय विलास पॅलेस (Jaivilas Palace): भव्य राजवाडा, त्याची वास्तुकला आणि परिसर ऐतिहासिक आणि निसर्गरम्य आहे. 

   • शिरपामळ (Shirpamal): हा ऐतिहासिक स्थळ आहे जिथे छत्रपती शिवाजी यांनी मुक्ने कोंली राजघराण्याशी भेट केली होती. 

   • भूपतगड किल्ला (Bhupatgad Fort): जव्हारहून काही अंतरावर आहे, ट्रेक करण्यासाठी चांगला पर्याय आहे. 

   • खन-खड धरण (Khad Khad Dam): निसर्गात शांत वेळ घालवायला उत्तम स्थळ. 

   • धबधबे: जव्हार परिसरात पावसाळ्यात अनेक धबधबे दिसतात, जे पर्यटकांसाठी आकर्षक असतात. 

   • सूर्यास्त पॉइंट (Sunset Point): येथून पर्वतरांगांचे सुंदर दृश्य दिसते.

5. पर्यावरण व हवामान

   • जव्हारमध्ये पावसाळ्यात खूप पाऊस पडतो; तालुक्यात दरवर्षी २५०० ते ३००० मिमी पावसाची सरासरी आहे.

   • जंगलांनी वेढलेले भाग आहे, त्यामुळे नैसर्गिक सौंदर्य आणि हरितरंग आहे.

   • हा भाग “मिनी महाबळेश्वर” म्हणूनही प्रसिद्ध आहे कारण हवामान आणि भौगोलिक रचना महाबळेश्वरसारखी आहे. 

6. अडचणी / सामाजिक समस्या

   • जलसाठा ताण: काही गावांमध्ये पाण्याची टंचाई आहे. उदा., २३ गावांमध्ये पाणीपुरवठा टँकरने सुरू करण्यात आला आहे. 

   • पावसाळ्यात अचानक येणारा पूर आणि नद्या वेगाने वाढणे हे गावांना धोका निर्माण करतात. 

7. प्रशासन

   • जव्हारचे अधिकृत प्रशासकीय पान “पंचायत समिती, जव्हार” आहे.

   • जव्हार बिल्कुल एका तालुका (tehsil) आहे, आणि त्यात अनेक गावं आहेत (सुमारे १०९ महसूल गावं). 

झाप (Zap / Zaap) – माहिती

• भूपतगड किल्ल्याकडे असलेले “Zaap / Zap” हे गाव जव्हार तालुक्यातील आहे. भागातून भूपतगड किल्ला (Bhupatgad Fort) करण्यासाठी ट्रेकिंगचा मार्ग आहे — किल्ला जव्हारहून झाप गावाकडून पोहोचू शकतो. झाप ही एक खेडोपाडी पद्धतीची जागा आहे जिथे निसर्गशास्त्र, लुका-छुपीची भूपृष्ठे आणि आदिवासी जीवनशैली स्पष्ट पाहायला मिळते.